اختلال وسواس فکری-عملی چیست؟
اختلال وسواس فکری-عملی یک اختلال اضطراب است که مشخصهی آن افکار غیرقابل کنترل و ناخواسته و الگوهای مکرر رفتاری است که شما برای انجام آنها احساس اجبار میکنید. اگر OCD داشته باشید، احتمالا میدانید که افکار و رفتارهای وسواسگونهی شما غیرمنطقی است، با وجود این، برای مقاومت در برابر این مشکل و رهایی از آن، احساس ناتوانی میکنید.اختلال وسواس فکری-عملی مانند سوزنی که روی یک صفحهی گرامافون قدیمی گیر کرده باشد، سبب میشود مغز، روی برخی افکار یا تمایلات، قفل کند. برای مثال، شاید برای اطمینان از بسته بودن شیر اجاق گاز یا تمیز بودن دستهایتان، ۲۰ بار به سمت گاز بروید یا ۲۰ بار دستهایتان را بشویید.اختلال وسواس یا OCD میتواند در کودکی، در اغلب مواقع نزدیک دهسالگی خود را نشان دهد. بعید است بعد از سن ۳۰ سالگی اختلال وسواس آغاز شود.
در اختلال وسواس، فکری استرسزا، ناخوشایند و بیربط دائم سراغ فرد میآید و فرد درنتیجه رنج ناشی از این فکر و عدم توانایی در بیان این رنج، احساس نیاز میکند که یک رفتار خاص را دائماً تکرار کند. افکار استرسزا، ناخواسته و بیربط که مداوم به ذهن خطور مینماید را «وسواس فکری» و زمانی که فرد احساس نیاز میکند تا یک رفتار خاص را مداوم تکرار نماید «وسواس عملی» میگویند. ممکن است اختلال وسواس، پایه ارثی و ژنتیک داشته باشد. وقایع ناخوشایند یا روابط ناسالم خانوادگی نیز اختلال وسواس را آغاز یا وخیمتر میکند.
مبتلایان به وسواس به سبب اندیشههای ناخواسته و ناراحتکننده که مدام به ذهنشان خطور میکند، رنج زیادی میکشند و برای کنترل این رنج، بدون این که از آن صحبت کنند رفتارهایی تکراری از خود بروز میدهند. برای نمونه، خانمی که وسواس فکری کثیف بودن دستش او را از درون مدام آزرده میسازد، بدون این که رنج خود را بگوید شاید در طول روز دستش را پنجاه بار بشوید. (وسواس عملی)
انواع OCD
شستشوگرها از آلودگی میترسند. آنها معمولا دستهایشان را به طور مکرر میشویند.
وارسیکنندهها به طور مکرر، کارهایی را که عدم اطمینان از انجام آنها میتواند خطرآفرین یا آسیبزا باشد، چک میکنند، مواردی از قبیل قفل کردن درها یا بستن شیر اجاق گاز.
شکاکها از این میترسند که اگر کاری را درست یا بیعیب و نقص انجام ندهند، مجازات میشوند.
شمارشگرها و برنامهریزها دائما به نظم و ترتیب فکر میکنند و ممکن است دربارهی اعداد، رنگها یا ترتیبهای خاص، خرافاتی در ذهن داشته باشند.
ذخیرهسازها از این میترسند که چیزی را دور بیندازند مبادا دوباره به آن احتیاج پیدا کنند. آنها به طور وسواسگونه، چیزهایی را که نیاز ندارند یا استفاده نمیکنند، ذخیره (احتکار) میکنند.
افکار وسواس گونه
–ترس آلوده شدن توسط میکروبها، خاک یا مواد آلودهی دیگر
-ترس از دست دادن کنترل و آسیب رساندن به خود یا دیگران
-افکار و تصورات واضح یا شدید جنسی
-تمرکز بیش از حد روی اخلاقیات
-ترس از دست دادن یا نداشتن چیزهایی که شاید زمانی به آنها نیاز پیدا کنید
-نظم و ترتیب: این ایده که هر چیزی باید «درست» سر جای خودش قرار بگیرد
-خرافات: توجه بیش از حد به چیزهایی که خوشیمن یا بدیمن خوانده میشوند
رفتارهای وسواسگونهی رایج در اختلال وسواس فکری-عملی عبارتند از:
-بررسی مجدد و افراطی چیزهایی از قبیل قفلها، وسایل و کلیدهای برق و غیره
-تماس مکرر با اعضای خانواده برای اطمینان از صحت و سلامت آنها
-شمردن، ضرب گرفتن با انگشت یا پا، تکرار کلمات خاص و انجام کارهای بیمعنای دیگر برای کاهش اضطراب
-صرف زمان زیادی برای نظافت و شستوشو
-حساسیت بیش از حد به نظم و ترتیب محیط پیرامون
-جمعآوری خرت و پرتهایی مثل روزنامههای قدیمی یا ظروف خالی غذا
علل اختلال وسواس فکری عملی
دلایل اختلال وسواس به طور کامل کشف نشده اند. اما عوامل ژنتیکی و محیطی بسیاری نیز در ابتلا به این اختلال وخیل هستند. افرادی که والدین، خواهر و برادر یا فرزند دارای که مبتلا به OCD است، بیشتر در معرض خطر ابتلا به آن هستند.مطالعات نشان میدهد که دوقلوها نیز ممکن است در اثر عوامل ژنتیکی دچار این اختلال شوند. افرادی که در کودکی با بدرفتاری جسمی یا جنسی و سایر حوادث آسیب زا مواجه شدهاند، احتمال بیشتری دارد که به وسواس فکری عملی مبتلا شوند. در برخی از کودکان، عفونت استرپتوکوک ، باعث بروز زودهنگام و ناگهانی یا بدتر شدن علائم OCD می شود.
درمان اختلال وسواس
موفقترین درمان برای اختلال وسواس به کار بردن ترکیب دارودرمانی و رواندرمانیست. گاهی افسردگی یا یک بیماری دیگر علاوه بر اختلال وسواس در فرد وجود دارد و درمان آن بیماری، به کنترل وسواس بسیار کمک میکند. پیدا کردن درمان ایدهآل برای هر فرد مبتلا به بیماری وسواس همیشه راحت نیست و گاهی باید چندین و چند بار به همان پزشک متخصص اعصاب و روان مراجعه کنیم و درمانهای مختلف را بیازماییم تا به بهبودی دست پیدا کنیم.تکنیکهای رواندرمانی متعددی برای کمک به درمان مبتلایان به وسواس وجود دارد. مهم است در مرحله نخست، بیمار آموزش لازم را درباره ماهیت وسواس و درمانها دریافت کند و حمایت لازم را از خانواده، دوستان و گروه های حمایتی بگیرد
ختلال وسواس فکری عملی معمولاً با روان درمانی، تجویز دارو یا استفاده از هر دو به صورت همزمان درمان میشود. تحقیقات ثابت کرده است که درمانهایی که برای درمان OCD تجویز میشوند، شامل درمان شناختی رفتاری (CBT) است. این روش برای معالجه طیف وسیعی از اختلالات استفاده می شود و نوع خاصی از آن به نام (ERP) وجود دارد که در درمان اختلال وسواس بسیار موثر است.
در ERP، فرد مبتلا به OCD در ابتدا توسط یک درمانگر مورد بررسی قرار میگیرد. سپس در معرض افکار یا موقعیتهایی قرار میگیرد که باعث بروز اضطراب یا منجر به وسواس و اجبار می شود. به این ترتیب یاد می گیرد که درگیر اجباریهای عادت نشود. این رویکرد با هدف کاهش تدریجی اضطراب ناشی از چنین افکار و برخوردهایی صورت میگیرد تا فرد بتواند علائم OCD را بهتر مدیریت کند.
داروهای موسوم به مهارکننده های بازگشت مجدد سروتونین (SRIs) و مهار کننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) نیز برای درمان OCD استفاده می شوند.
داروهای درمان اختلال وسواس فکری عملی شامل داروی ضد افسردگی قدیمی مثل کلوميپرامين و داروهای جدیدی همچون فلوکستین، فلووکسامین و سرترالین نیز هستند. SSRI با افزایش مقدار سروتونین انتقال دهنده عصبی مغز را تحت تاثیر قرار میدهد.این داروها ممکن است تا 12 هفته طول بکشد تا علائم را بهبود بخشند.شما عزیزان برای کسب اطلاعات در مورد اختلال وسواس فکری عملی میتوانید از راهنماییهای روانشناس و روانپزشک استفاده کنید.
